Kiezen

Het schijnt dat veel (jonge) mensen leiden aan keuzestress. In onze westerse wereld is het aanbod inderdaad overvloedig: zoveel studies, zoveel soorten brood, zoveel impulsen, zoveel films, zoveel berichten, zoveel boeken, zoveel jam.
We maken honderden keuzes per dag. Die variëren van eenvoudig en routinematig tot indringend en tijdrovend. Zoals een kledingkeuze in de ochtend tot de vraag of we ergens mee door moeten gaan of juist ergens mee moeten stoppen. Van de eenvoudige vraag tot wat we op onze boterham smeren tussen de middag tot wat we vanavond zullen gaan doen: sporten, lezen of een film kijken, met iemand praten of misschien  eens helemaal niets.

In oktober 2016 bezocht ik het Brainwashfestival in Amsterdam. Daar woonde ik een lezing bij waarin een filosoof vertelde dat op een markt met vele soorten jam, de kramen met minder soorten jam beter verkochten dan de kramen, waar de kraam een enorme hoeveelheid soorten jam in de aanbieding had. Welke jam kiezen we? Naarmate het aanbod kleiner is lijken we ons dus makkelijker te kunnen committeren aan een keuze. Je verbinden aan een keuze, deze uitdiepen en verdiepen en onderzoeken is misschien lastig in deze snelle tijd. Maar vormt wellicht tevens een uitdaging of een kans voor veel (jonge)mensen.

Er zijn grote keuzes die regelmatig worden ingegeven door de vraag: Hoe word en blijf ik gelukkig? We leven hier in Nederland -nog wel- in de luxe positie dat we niet worden gedwongen om ons te schikken naar een vreselijke omstandigheid, zoals een oorlog, honger, een bedreiging of een natuurramp. Veel keuzes worden ook hier door ingegeven door eigen belang. En maakt ons dat dan gelukkig? Onze keuzes hangen meestal samen met “doen” maar lijken ook vaak samen te hangen met “krijgen.”
De volgende vragen waren voor mij interessant in het kader van het maken van een keuze. Doen we iets goed of doen we iets maar half? Doen we iets voor ons zelf of doen we het voor een ander? Blijven we iets doen waar weinig plezier meer in zit of gaan we iets doen waardoor het voldoening oplevert? En waar heeft dat dan mee te maken? Wat maakt het keuzeproces zo ingewikkeld? Wie zijn we zelf in dit keuzeproces? Durven we verantwoordelijkheid te nemen voor de keuze die we soms moeten maken en durven we onze menselijkheid onder de loep te nemen? Het leven leerde me dat grotere keuzes vragen om doorzettingsvermogen, actie en commitment. De bereidheid om ergens voor te gaan. De keuze voor een studie, een grote reis, een verhuizing, het beëindigen van een relatie, een andere baan, het beëindigen van een dienstverband, een carrière switch vragen daar om. De keuze voor het werken aan iets dat voldoening brengt vraagt daar om.
Maar ook de keuze voor een goed gesprek, een fijne strandwandeling, een goede maaltijd, een mooie film, het bijwonen van een voorstelling, vragen om dit commitment. Er zijn met al je aandacht. En dat is nog niet altijd zo gemakkelijk ervaar ik dagelijks.

Kiezen brengt meestal verliezen met zich mee. Sommige keuzes zijn zo groot dat ze veel tijd vragen en pijn doen. Soms gaat het om een keuze, waarbij we dus onze eigen ervaringen onder de loep moeten nemen om te kunnen kiezen. Sommige keuzes vragen om een nachtje extra slaap.
Aan elke keuze gaat een beslissing vooraf. Het is voor mij een troost dat elke keuze die ik ooit maakte, was gebaseerd op een ooit genomen beslissing en dat deze beslissing op dat moment de beste beslissing was die ik nam, op grond van eer en vermogen, op grond van de juiste intentie en op grond van de kennis die ik destijds had van mezelf. Dat helpt ook om eventuele omstandigheden in de toekomst gemakkelijker te trotseren.

Onlangs las ik het boekje Zen en keuzes maken van Rients Ritskes. Soms drijven we al jaren op ons “ zelfgebouwde vlot” en toch weten we dat we geen voldoening meer halen uit datgene wat we doen of laten stelt Rients Ritskes.  Grofweg heb je dan twee alternatieven zegt Ritskes.  Meer nieuwe dingen doen, dus iets minder van het oude OF juist minder nieuwe dingen doen en de bekende activiteiten beter en intensiever gaan doen. Ik vind dat een mooi advies.

Ik dobber al jaren op mijn zelfgebouwde vlot van hard werken. Vele grotere en kleine studies naast mijn werk. Intensieve keuzes, reorganisaties, een baan opzeggen, mijn eigen bedrijf starten, mijn eigen bedrijf stoppen, geld verdienen, volwassen zijn daarin, moeder zijn, partner zijn, dochter zijn. Ik weet inmiddels dat ik het nodig had om dit allemaal  zo te doen om te bewijzen dat ik niet lui of gemakzuchtig ben.  Onbewust heeft dat veel keuzes bepaald. Telkens weer, kom ik na een ingewikkeld keuzeproces erachter dat zelfkennis de sleutel kan brengen tot een keuze en een uiteindelijke beslissing. Ik krijg het daar warm van. Ik slaap er niet van. Word er onrustig van.  Het betekent dat ik mijn doen en mijn laten onder de loep dien te nemen.  Ik hoop dat vele anderen, die net als ik  in zo’n keuzeproces worstelen met zichzelf,  in 2017 komen tot een beslissing komen die goed voelt. Happy New Year!